Dünyadaki teknolojik ve bilimsel gelişmeye paralel olarak insanoğlunun hayat ve yaşam anlayışı da değişmiş ve değişmeye devam etmektedir.
Bu gelişmeler insanoğlunu çevre bilinciyle birlikte , daha sakin ve doğal ortamlarda yaşama arzusuna ve özlemine yönlendirmektedir.
Son yıllarda ülkemizde de özellikle büyük şehirlerde ve turistik yörelerde, hem yapılarda hem de topluma açık ve kapalı alanlarda doğal taşlar kullanılmaya başlanmıştır. Öncelikle burada bazı kavramların net olarak tanımlanması gereklidir. “ Doğal taş “ deyimi ticareti yapılan yada yapılmayan ve doğada olduğu gibi bulunan her türlü kayaçlar için kullanılan çok genel bir tanımdır.”Ticari doğal taşlar” yasal izin ile üretilerek işlemeden ve /veya işleyerek yada boyutlandırmadan yada boyutlandırılarak piyasada işlem gören kayaçlar olarak anlaşılmalıdır.

Bu tanım altında ticareti yapılan doğal taşların teknik isimleri ile ve kullanım alanları birleştirilerek gruplandırılabilir. Örneğin mermer, traverten, granit, bazalt, tüf, andezit gibi. Daha ileri bir örnek olarak eski yıllardaki mermer anlamı ile günümüzdeki mermer anlamı değişmiştir. Bugün parlatılabilen (cilalanabilen) tüm kayaçlar mermer olarak işlem görmektedir. Teknolojinin gelişmesi ile birlikte gibi parlatılabilen kayaçlar literatürde hem mermer olarak işlem görmekte hem de sert taş olarak tanımlanmaktadır. Bu nedenle mermerler kendi içinde daha detaylı olarak sınıflandırılmalıdır. Granit, andezit, bazalt vs. gibi kayaçlar parlatılmış olsun veya olmasın ayrı ayrı ele alınarak kullanım alanları ile birlikte ayrıntıları verilmelidir.

“Yapı taşları” çok genel bir deyim olup yapı sektöründe kullanılan, her türlü kayaçlar anlaşılabilir. Çünkü kireçtaşından tutun mermer ve granite kadar çoğu kayaçlar yapı sektörü için üretilmekte ve ticareti yapılmaktadır. Bu nedenle yukarıda belirtildiği üzere Yapı Malzemeleri ana başlığı altında Ticari Doğal Taşlar alt ana başlığı ile spesifik olarak bir başlık kullanılması uygun olabilir. Bugünkü konumda yapı taşlarını mermerden ayrı tutabilecek husus parlatılmamasıdır. Bu sebeple parlatılmayan doğal kaplama ve döşeme taşları gibi bir başlık uygun görülürse verilebilir. Ya da mermer kapsamı içinde ayrı bir alt başlık dahilinde bu doğal yapı taşları konusu işlenebilir. Bu da “Mermer ve boyutlandırılmış doğal yapı taşları” şeklinde düşünülebilir.

Bu çalışmada “ Yapı taşları “ deyimiyle parlatılmadan hatta yüzeyleri pürüzlendirilerek değişik boyutlarda sadece elmas diskler ile kesilerek yada el aletleri ile şekillendirilerek veya yontularak, yapılarda ve çevre düzenlemelerinde kullanılan ticari doğal taşlar anlaşılmalıdır. Daha açık ifadelerle yapı temellerinde ve duvarlarında, dış kaplamalarında, bahçe duvarlarında, park ve bahçe düzenlemelerinde , kaldırım, yol ve yaya yolu döşemelerinde tarihi eserlerin restorasyonunda, cami, minare ve sert zemin peyzaj çalışmalarında kullanılan ticari doğal taşlar anlaşılmalıdır. Ayrıca son yıllarda mermerlerinde yüzeyleri pürüzlendirilerek bu amaçla kullanıldığı da önemle dikkate alınmalıdır. Ülkemizin bu konuda fevkalade zengin ve çeşitli ticari doğal yapı taşlarına sahip olduğu açık olarak bellidir. Bunu anlama için en yakın tarihi yapılara bakmak yeterlidir.

Türkiye'nin doğal taş cenneti olduğu, aşağıda sıraladığımız örneklerden de anlaşılmaktadır. Listelediğimiz taşlar, bizlerin ulaşabildiği, ocak açılıp piyasaya sürülebildiği ve imalatlarımızda kullandığımız doğal yapı taşlarına ait olup bu taşlar yer altı zenginliklerimizin çok küçük bir miktarını kapsamaktadır.

Doğal yapı taşları, oluşumlarına göre aşağıdaki gibi gruplandırılırlar.

PÜSKÜRÜK TAŞLAR
Litosferin derinliklerindeki Mağmanın çeşitli tektonik olaylar sonucu yeryüzüne çıkarak soğuması meydana gelem homojen ve izotrop yapılı taşlardır. Ancak oluşum yerindeki soğuma hızına göre kristal yapısındaki değişikliklerle kendi içinde üç gruba ayrılır.

İÇ PÜSKÜRÜK TAŞLAR ( DERİNLİK KÜTLELERİ ) : Yavaş soğuma nedeniyle iri kristallidirler. Siyenit, Gabro , Diorit
DIŞ PÜSKÜRÜK TAŞLAR ( VOLKANİK KÜTLELER ) : Hızlı soğuma nedeniyle camsı hamur içinde dağınık kristal yapılıdırlar. Diabaz, Trakit, Andezit, Bazalt Melafir
DAMAR TAŞLAR ( DAMAR KÜTLELER ): Normal soğuma nedeniyle ince kristalli veya karma yapılıdırlar. porfir, Siyenit porfir, Gabro porfir, Diorit porfir

TORTUL TAŞLAR: Püskürük ve başkalaşmış kütlelerin çeşitli atmosferik ve tektonik olaylar sonucu parçalanarak tabakalar halinde tortullaşması ile meydana gelmiş, heterojen boşluklu ve fosil yapılı taşlardır.Bağlayıcının silis olması mukavemetlerini arttırmaktadır.
FİZİKSEL TORTUL TAŞLAR
Dağınık veya kil, kalker ve silis ile birleşmiş halde bulunurlar. Kum , Çakıl, Gre ( Kum taşı )
KİMYASAL TORTUL TAŞLAR
Karbonat , Silis ve Sülfat ile birleşmiş halde bulunurlar. Traverten , Yoğun kalker, Alçı taşı
ORGANİK TORTUL TAŞLAR
Kalker , Silis, Fosil çökeltilerinden oluşmuşlardır. Küfeki, Diatome
BAŞKALAŞMIŞ TAŞLAR
Püskürük ve tortul kütlelerden yer kabuğu içinde uzun sürede basınç, ısı ve çeşitli kimyasal olaylar sonucu meydana gelmiş ve orijinlerine göre püskürük veya tortul kütlelerin özelliklerini gösteren taşlardır.Arduvaz, Killi şist, Gnays , Mermer...

Yapı taşı olarak kullanılan kayaç ve kayaç gruplarının özellikleri :


BAZALT: İnce taneli, yoğun, sert, dayanıklı ve koyu renkli (siyah) bir magmatik kayaç olan bazalt gabro grubunun volkanik türüdür. Homojen yapısı nedeniyle düzgün kırılma yüzeyleri vermesi açısından yapıtaşları konusunda özellikle yaya ve yolların döşenmesinde zar taşı olarak üretim açısından aranan bir kayaçtır. En önemli özelliklerinden biri araz
GRANİT: Magmatik kökenli olan iri taneliden ince taneli feldspar ve kuvars mineralleri içeren sert bir kayaçtır. Feldspar rengine bağlı olarak değişik renkler alabilmektedir. Mineraller çok büyük olursa pegmatit, çok ince taneli olursa aplit olarak adlandırılır. Yapıtaşı olarak granitlerde orta ve özellikle ince mineral taneli olmasına ilaveten düzgün kırılabilme özelliği aranmaktadır. Yörelere göre farklı özelikler veren granitlerin özellikle gri renkli, ince mineral taneli olanları parke taşı imalatında kullanılmaktadır. İri mineral taneli ve farklı renkli granitler daha çok mermer gibi parlatılarak plakalar şeklinde kullanılmaktadır.linde ve sütunlar halinde meydana gelmiş olmasıdır.
ANDEZİT : Volkanik kökenli olan andezit kayaçları renk, doku ve sertlik açısından uygun olan bazı türlerinden parke taşı, döşeme taşı, kaplama taşı ve yapılarda değişik amaçlı olarak mimari tasarımlarda ve tarihi yapılarda kullanılmaktadır. Su emmeyen, suda dağılmayan özelliği, sıkı dokulu ve koyu kırmızı renkli olmasının yanı sıra kırıldığında ve disk kesicilerle kesildiğinde düzgün yüzey veren andezitler, aranan özellikleridir. Andezitler bozuşabilir.Bozuşmaya uğramış andezitler renk, sertlik ve dayanım yönleri ile sorun yaratabilirler. İç Anadolu Bölgesi (Ankara, Çankırı, Afyon) andezit üretimi yönünden son yıllarda büyük artış göstermiştir.
KUMTAŞI : Kumtaşı silisli veya kum taneciklerinin çökelmesi ve bunların çimentolanması ile oluşmuş sert bir kayaçtır. Özellikle ince taneli ve gri renkli olan ve silisçe zengin tabakalı kumtaşları parke taşı olarak tercih edilmektedir. Türkiye’deki üretimi küçük ölçekte olup iç piyasaya yöneliktir.
KİREÇTAŞI: Krem veya beyaza yakın renklerdeki kireçtaşlarından hem doğal parke taşı hemde diğer amaçlı yapı taşları üretilmektedir. Parke taşı olarak yurtdışına küçük miktarlarda ihraç edilmektedir.
TÜFLER : Volkanik küllerin konsolide bir hale gelmesiyle oluşmaktadır. Özellikle volkaniklere bağlı riyolit – dasit türü tüfit kayaçlar ilgi görmektedir. Bünyelerinde serbest olarak kuvars mineralleri bulunabilir. Tüfler sedimanter kayaçlar gibi tabakalanma gösterebilmektedir. Doğal olarak değişik renkteki özellikle beyaz, pembe, sarı-kırmızı desenli ve yeşil renklerin hakim olduğu tüfler üretilmektedir.
KAYAĞAN TAŞI (Kayraktaşı, Slate, Arduvaz) : Metamorfik bir kayaç olan kayağan taşı, çamur taşları, silt taşları, şeyller ve volkanik küllerin farklı kompozisyonlarını içerir. Metamorfizma nedeniyle oluşan klivaj yapıları, bu taşların doğal olarak plaka halinde ayrılmasına sebep olur. Çok farklı mineral ve kompozisyonları nedeniyle, değişik renkler ve desenler verebilmektedir. İhraç potansiyeli yüksek olan kayağan taşı çatı kaplamalarında, döşemelerde ve dış kaplamalar ile birlikte peyzaj mimari amaçlı olarak kullanılmaktadır.
DİABAZ : Sert bir kayaç olan diabaz hem mermer hem de yapıtaşı olarak işlem görmektedir. Ülkemizin değişik yörelerin de diabaz oluşumları (Tokat, Adana, Antalya) bilinmesine rağmen sadece sınırlı oranda Gemlik’ te üretim bulunmaktadır.

Yukarıda yaygın olarak bilinen yapıtaşlarına ilaveten siyenit, diorit, gabro, gneiss, grovak, şist ve değişik özelliklerde kumtaşları da olabilir. Bunların dışında da yeni yapıtaşlarının ortaya çıkması her zaman mümkündür.

Granit, diyorit, siyenit vb. gibi mermer olarak da kullanılabilecek niteliklerdeki magmatik orijinli kayaçlar eski kristalin masiflerle ilgili olarak bulunur. Bazı kıtalarda örneğin; Kuzey Avrupa'da, İsveç, Finlandiya ve Güney Afrika'da olduğu gibi çok geniş alanlarda oluşumlarının bulunduğu jeolojik olarak bilinmektedir. Siyenit adı ise Mısır'daki Siena ' dan gelmekte olup, Piramitler Eski Mısırlılar tarafından siyenitlerden inşaa edilmişlerdir.

Bilimsel olarak “mermer”; kireçtaşı (CaCO3) veya dolomitik kireçtaşı [ CaMg(CO3) ] gibi karbonatlı kayaçların basınç ve ısının etkisiyle metamorfizmaya uğrayarak yeniden kristalleşmesi sonucu oluşan, içerisinde bulunan tali derecedeki minerallerden dolayı çeşitli renklerde olabilen ve kesilip parlatılabilen CaCO3 esaslı taşlara denilmektedir.


Traverten:
Termal kaynaklardan çıkan suların içindeki minerallerin bitkilerin etkisiyle ayrılıp çökelmesi sonucu oluşan sünger gibi delikli ve hafif kayaç.
kalker tüflerini meydana getiren kaynağın vadideki bir göle akması ve burada ince toz halinde kalker kristallerinin yoğunlaşarak düzenli tabakalar teşkil etmek suretiyle çökelmesi sonucu meydana gelen kayaca da traverten denir.Travertenler inşaat bakımından önemli kayaçları teşkil ederler. bunlar büyük bloklar halinde çıkarıldığı gibi, kesmek suretiyle kaplama malzemesi olarak da kullanılırlar.